Bóng đè hay còn được gọi là chứng liệt thân lúc ngủ, là một vấn đề mà 40% dân số trên thế giới mắc phải. Theo những nhà tâm thần học, sự đứt quãng của não bộ đã tác động tới khả năng điều khiển vòng tuần hoàn thức-ngủ, từ đấy dẫn đến hiện tượng bóng đè – một dạng của chứng rối loạn giấc ngủ.
Bóng đè không hiểm nguy đến tính mạng, nhưng nó có thể gây lo lắng. Bên cạnh đó, hiện tượng này có thể xảy ra cùng với những rối loạn giấc ngủ khác, chả hạn như chứng ngủ rũ (narcolepsy). Bóng đè có thể khởi đầu trong thời niên thiếu và có thể trở nên thường xuyên trong các năm 20 và 30 tuổi.
- Phân loại bóng đè
Tuy có nhiều dạng khác nhau, nhưng đại đa số người bị bóng đè thường có dấu hiệu ngạt thở, tức ngực, chẳng thể cử động hay kêu la, vẫy vùng lúc ngủ. Một số người sau lúc bị bóng đè thường không dám ngủ hoặc khó ngủ lại.
Ảo giác đột nhập: Hiện tượng này là người đang ngủ thấy có người lạ đột nhập vào phòng, sinh hoạt trong phòng như: đi lại, ngồi hoặc nằm lên giường, thậm chí là ngủ cùng mình. Chính nỗi sợ hãi của chứng ảo giác đột nhập khiến người ngủ tê cứng chân tay, đổ mồi hôi và người mỏi nhừ sau lúc tỉnh giấc.
Ảo giác thực thể: Thường xuất hiện vào giai đoạn cuối giấc ngủ và là dạng ảo giác phổ biến nhất của hiện tượng bóng đè. Dấu hiệu của chứng ảo giác này là bị đè ở vùng bụng và ngực khiến thân thể như ngưng thở, họ chỉ có thể thức giấc khi thiếu oxi lên não. Với các người bị suy nhược thần kinh, họ có thể bị bóng đè 2-3 lần/1 đêm.
Ảo giác thăng bằng: Chứng ảo giác này gây ra cho con người một cảm giác thật trong một toàn cầu ảo. Ảo giác thăng bằng thường xảy ra ở các người có bệnh mãn tính về rối loạn tiền đình. Họ sẽ cảm thấy chới với trong lúc ngủ như rơi xuống vực, rơi từ tòa nhà cao tầng hay rơi từ tàu bay với độ cao không tưởng. Tuy nhiên, người bị ảo giác cân bằng thường thức dậy giữa khi ngủ, tức là giữa lúc đang rơi lưng chừng. Điều này khiến họ vô cùng sợ hãi, tay chân co quắp, tim đập liên tục, và thường chẳng thể ngủ lại sau ấy.
- Nguyên nhân bị bóng đè
Giấc ngủ diễn ra theo chu kỳ, mỗi chu kỳ được chia làm 2 pha: pha ngủ nhanh (hay pha cử động mắt nhanh) và pha ngủ chậm. Bóng đè lúc ngủ can hệ đến sự ngắt quãng hoặc phân mảnh giấc ngủ mắt di chuyển nhanh (giấc ngủ REM). Cơ thể xen kẽ giữa pha cử động mắt nhanh và pha ngủ chậm (non-rapid eye movement - NREM).
Một chu kỳ REM-NREM kéo dài khoảng 90 phút và phần đông thời gian dành cho việc ngủ là ở NREM. Trong thời gian NREM, cơ thể thư giãn. Trong thời gian REM, mắt di chuyển nhanh, nhưng thân thể được thư giãn. Giấc mơ xảy ra vào thời điểm này. Hiện tượng bóng đè xảy ra khi sự bất động cơ thể trong pha ngủ nhanh vẫn tiếp diễn duy trì, trong khi não bộ đã hoạt động rồi. Các khu vực của bộ não phát hiện các mối đe dọa đang ở trạng thái cao và quá nhạy cảm.
- Một số triệu chứng của bệnh bóng đè
Cơ thể tiết nhiều mồ hôi so với bình thường, đầu và những cơ xuất hiện tình trạng đau nhức khó chịu. Trong một số trường hợp, đối tượng bị bóng đè sẽ có cảm giác tức ngực, khó thở và có vật nặng đè lên ngực. Sau khi bị bóng đè, một số đối tượng có thể rơi vào hiện trạng lo lắng, buồn bã và mỏi mệt.
Tín hiệu lúc bị bóng đè thường xuất hiện khi chúng ta gần thức giấc hoặc ngay sau khi vừa bước vào giấc ngủ với những biểu lộ khác nhau. Tín hiệu khi bị bóng đề phổ thông nhất ấy là mắt người bị bóng đè thường chuyển động nhanh, nhưng thân thể mất khả năng kiểm soát vấn đề di chuyển, tính linh hoạt của tay, chân trong vài giây, thậm chí kéo dài đến vài phút.
Dấu hiệu lúc bị bóng đè khiến cơ thể rơi vào hiện trạng bất động dù đang tỉnh táo khiến chúng ta xuất hiện cảm giác khiếp sợ, ảo giác, thậm chí là việc hoang tưởng về mẫu chết. Người bị bóng đè vẫn có khả năng nhận thức được các vấn đề, sự việc xung quanh, tuy nhiên không thể nói chuyện. Trong hoặc sau lúc tỉnh dậy từ bóng đè, một số người có biểu hiện nói mớ, mất nhận thức lâm thời.
- Các đối tượng dễ bị bóng đè
Bóng đè thường xảy ra ở độ tuổi thanh thiếu niên và giai đoạn từ 20-30 tuổi. Ngoài ra, hiện tượng bị bóng đè ảnh hưởng tới nam giới nhiều hơn nữ giới. Bóng đè là một hiện tượng có khả năng di truyền, bởi vậy, nếu ba mẹ mắc phải, con mẫu của họ cũng có khả năng bị bóng đè. Các người trong trạng thái căng thẳng, chịu sức ép lớn. Các người phải làm việc theo ca, hoặc thiếu ngủ. Các người bị chứng rối loạn giấc ngủ. Ngủ ở tư thế khác với tư thế thường nhật.
- Ngay khi bị bóng đè
Mọi người thường có xu hướng hoảng loạn, sợ hãi khi bị bòng đè. Hãy tĩnh tâm, đấy chẳng phải là một cách hay để đối mặt với hiện tượng này. Để giúp cơ thể trở lại trạng thái bình thường bạn có thể tham khảo một số giải pháp dưới đây.
Giữ nguyên tư thế: hầu hết mọi người sẽ vùng vẫy, hoặc cố kháng cự với mong muốn thoát ra khỏi tình trạng này càng nhanh càng tốt. Nhưng vô dụng. Hãy phấn đấu tĩnh tâm, giữ nguyên tư thế nằm và mọi chuyện sẽ qua thôi. Hội tụ hít thở: khi bị bóng đè, nếu bạn trở nên hoảng loạn hoặc khiếp sợ, tim bạn sẽ đập liên tiếp, điều này càng khiến trình trạng tồi tệ hơn. Hãy quyết tâm thở đều để giúp cơ thể nhanh nhất trở về trạng thái thông thường.
Kiếm tìm sự trợ giúp từ người ngủ bên cạnh: Nếu bạn không ngủ một mình, hãy nói cho người ngủ cùng về tình huống bạn thường gặp phải. Từ đấy, nhờ họ gọi bạn dậy lúc bạn có các dấu hiệu của hiện tượng bóng đè. Quyết tâm nói chuyện: Bạn sẽ có cảm giác toàn thân bị đè nặng, cổ họng tê cứng khi bị bóng đè. Hãy phấn đấu nói một từ ngắn, hoặc ho, hoặc đằng hắng để đánh thức cơ thể cũng như hệ tâm thần vận động. Cử động nhẹ: Bạn có thể thực hiện những cử động đơn giản như: co duỗi các ngón chân, ngón tay, hay hoạt động các cơ mặt để giúp bản thân nhanh chóng thoát ra khỏi tình trạng bóng đè.
>>> Tham khảo thêm: